artikel

Dieren in de zorg: drie voorbeelden uit de praktijk

Ambiance

Onderzoeken wijzen uit dat dieren steun bieden, afleiden en patiënten en cliënten actiever maakt. Het organiseren van ‘dierondersteunende interventies’ is niet altijd gemakkelijk, maar Parnassia Groep, CuraMare en Emma Kinderziekenhuis AMC bewijzen dat het kan.

Dieren in de zorg: drie voorbeelden uit de praktijk

Marie-José Enders-Slegers, klinisch psycholoog, werkt als hoogleraar Antrozoölogie aan de Open Universiteit. In 2000 promoveerde ze op de kwaliteit van leven van ouderen en de invloed van huisdieren erop. Ze werkt nauw samen met (inter)nationale organisaties en instellingen op het gebied van onderzoek naar dierondersteunde interventies en de mens-dier relatie. “Lang al weten we dat contact met dieren de mens goed doet. Nieuw is, dat we er sinds twee decennia gedegen onderzoek naar doen en zicht krijgen op hoe en waarom het werkt. Op de Open Universiteit veronderstellen we dat de band tussen mens en dier op dezelfde wijze ontstaat als die tussen moeder en kind; ze stemmen zintuiglijk op elkaar af, zonder woorden. Lichamelijke gewaarwordingen veranderen onze psychische gesteldheid. Door het aaien van dieren komt in het bloed oxytocine (knuffelhormoon) vrij waardoor het cortisolniveau (wat bij stress toeneemt) af neemt. Mens en dier herkennen elkaars emoties en zintuigen zijn bij dieren beter ontwikkeld, waardoor ze in staat zijn zich op mensen af te stemmen. Dat geeft mogelijk dé klik.”

Enders-Slegers bezocht onlangs een Academisch Kinderziekenhuis in Barcelona, waar dierondersteunde interventies deel uitmaken van het behandelaanbod. De handlers zijn in dienst zijn van het ziekenhuis en worden ter consult geroepen worden door een verpleegkundige, arts, psycholoog of fysiotherapeut om kinderen dierondersteunend te behandelen, te motiveren of te laten ontspannen. Ze was ontroerd door wat ze daar zag. “Een doodziek en doodsbang kind moest worden behandeld. Door een hondje naast haar op bed te leggen, verdween de spanning.”

Dieren in de zorg: gezond buiten

In de regio Haaglanden, Noord-Holland en Rijnland richt de Parnassia Groep zich op het verlenen van psychische zorg en verslavingszorg. Dagbesteding, arbeidsparticipatie en re-integratie worden ingevuld door REAKT. Leon Steijn, regiomanager, vertelt: “Op een van onze terreinen hebben we een dierenpension. Cliënten die tijdelijk opgenomen zijn en een hond, kat of konijn hebben, kunnen hun dier daar tijdelijk onderbrengen. Dat haalt een grote zorg weg. De cliënt kan zijn dier zelf blijven verzorgen. Of het hem goed doet? Een volmondig ‘ja’. Komt een hond kwispelend terug van een wandeling, dan is het voor de patiënt een bevestiging dat hij het goed gedaan heeft. We leren onze mensen dat de dieren op hun rekenen. Mensen staan hierdoor gemakkelijker op, zijn actiever en gezond buiten bezig. Lukt het de patiënt door zijn ziekte niet om zijn huisdier te verzorgen, dan nemen vrijwilligers of andere patiënten de zorg over. Ook dat werkt positief in op de gezondheid. Immers, de patiënt hoeft zich geen zorgen meer te maken om zijn ‘maatje’ en kan zijn energie richten op herstel.”

> Meer voorbeelden van belevingsgerichte zorg? Lees het artikel met praktijkvoorbeelden 

Het pension is toereikend voor de locatie. Steijn hoort echter geluiden van andere locaties om een dergelijke voorziening. Vooralsnog is daar nog geen oplossing voor gevonden. Wel kent de Parnassia Groep vele dierenkampjes op de diverse terreinen waar cliënten en hun familie naar toe kunnen.

Warme zorg met dieren in de zorg

CuraMare biedt ziekenhuiszorg, thuiszorg en ouderenzorg op Goeree-Overflakkee, Voorne–Putten en omliggende gebieden. Linda Dekker, coördinator dagbesteding over vier ouderenlocaties: “We bieden ‘warme’ zorg, aansluitend bij de persoon. De link met ‘dieren in de zorg’ is dan snel gelegd. Naar aanleiding van een behoefte-inventarisatie onder onze cliënten met somatische en PG-problematiek bleek, dat de behoefte aan contact met huisdieren groot is. Veel van onze mensen zijn opgegroeid met huisdieren. Eenmaal bij ons, is het een verarming van hun leven niet meer voor dieren te kunnen zorgen. Om aan hun behoefte te voldoen, zijn we begin 2014 een samenwerking aangegaan met Stichting ZorgDier Nederland. Deze organisatie ontwikkelt en biedt programma’s aan waarin vrijwilligers en professionals worden opgeleid om zoveel mogelijk kwetsbare medemensen te ondersteunen met behulp van dierondersteunde activiteit.”

Linda Dekker vervolgt: “Het eigen huisdier mee nemen, kan ook. Maar de praktijk wijst uit dat dit bijzonder lastig is. Onze doelgroep betreft mensen die vaak niet meer zelfredzaam zijn. En ja, bij de zorg voor een huisdier komt veel kijken.” “De bezoeken van door ZorgDier opgeleide vrijwilligers en hun huisdier – meestal een hond of kat – aan met name cliënten met een vorm van dementie, is bijzonder volgens Dekker. “Normaal gesproken hebben ze moeite met contact leggen en onderhouden. Tijdens zo’n bezoek leven ze helemaal op. Ze raken het dier aan. Gesprekken komen op gang. Nu al zien we het verschil met voorheen. De achteruitgang van de mensen stabiliseert. Ze hebben iets om naar uit te kijken. En niet onbelangrijk, een dier is heel toegankelijk qua contact. Het stelt geen eisen. De cliënt mag zijn zoals hij is. Dat doet onze mensen goed.” CuraMare kent drie tot vier bezoekdiensten van vaste vrijwilligers en hun huisdier van een uur per cliëntgroep. Persoonlijke bezoeken zijn ook mogelijk.

Dieren in de zorg: Stukje ‘buiten’

Sinds 1974 zijn kleine dieren, van cavia’s, konijnen tot dwerggeitjes, toegestaan in het Emma Kinderziekenhuis AMC in Amsterdam. Jeannette Konings, hoofd pedagogische zorg: “Destijds bleek uit een onderzoek van orthopedagoge Tera Boelen-Van der Loo, dat dieren een groot effect hebben op onze patiëntjes. Ze worden uit hun geestelijk isolement gehaald. Ook al ligt het kind in het ziekenhuis en is hij beperkt in wat kan en mag, komt er een dier op bezoek, dan ervaart hij weer een stukje ‘buiten’. ‘Elke donderdag is het dierendag’, zeggen de kinderen. Ze kijken er naar uit. Of het invloed heeft op hun herstel, is lastig te meten. Maar de ontspanning door het bezoek van de dieren zal zeker helpen in het welbevinden.”

De dieren zijn niet van de kinderen zelf. “Anders zou het een hele beestenboel worden”, zegt Konings. “Bovendien willen we de hygiëne onder controle houden. De beestjes komen van kinderboerderijen in de buurt van het AMC. Vrijwilligers brengen de dieren een uurtje per week naar een speelkamer van een van de kinderafdelingen. Zijn de kinderen niet in staat daar naar toe te komen, dan krijgen ze diezelfde dag bezoek van een vrijwilliger en dier op hun eigen kamer.” Konings: “We kijken natuurlijk naar het ziektebeeld van het kind. Heeft het bijvoorbeeld astma, dan nemen we de juiste voorzorgsmaatregelen of laten we het dier in die ruimte niet toe. Hygiëne is, zoals gezegd, heel belangrijk. We hebben richtlijnen voor onder andere de schoonmaak van de ruimtes, alsook voor de handhygiëne. Bieden we een dier aan, dan zetten we het op een handdoek/laken. Mochten ziekenhuizen twijfelen over toelaten van dieren in verband met infectiegevaar, dan zijn wij het bewijs dat het al meer dan 40 jaar goed gaat!”

Dieren in de zorg? Geen spuit!

Volgens Marie-José Enders-Slegers worden dierondersteunende interventies vaker  toegepast dan we denken. Er zijn wel verschillende problemen: alles wordt ‘therapie’ genoemd, terwijl alleen een ‘echte’ therapeut dierondersteunde therapie kan geven. Het gaat meestal dus om dierondersteunde activiteiten. Een probleem is ook dat er vaak geen protocol is. “Het kan veel beter. Kijk naar Barcelona. De afdeling is een integraal onderdeel van het ziekenhuis en werkt volgens strikte richtlijnen. Belangrijk is verder dat mensen goed opgeleid zijn. Niet van ‘ik trek een hond ‘uit de kast’ en ga naar een verpleeghuis’. Mensen die dierondersteunende interventies aanbieden, dienen te weten wat ze doen. Hoe met het dier om te gaan? Hoe met de doelgroep? Een goede match tussen vrijwilliger, dier en patiënt is daarbij een ‘must’. Het is niet alleen de hond die iets ‘los maakt’ tijdens het bezoek. Ook de vrijwilliger draagt bij aan het welbevinden van de cliënt.”

Tot slot benadrukt Enders-Slegers dat ‘het werken met dieren’ de zorg geld oplevert. “Dat beseft men nog te weinig. Denk alleen al aan verminderd gebruik van medicatie. In Barcelona zag ik hoe een kind geen spuit tegen de pijn meer wilde, nadat ze even een hondje had geaaid. Prachtig toch?”

Belevingsgerichte zorg is populair momenteel. Meer weten? Lees het artikel Belevingsgerichte zorg: tips en voorbeelden uit de praktijk

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels