artikel

Onderzoek: minder spanning bij patiënten door natuurbeelden?

Mens & Gedrag

Patiënten ervaren vaak spanning voor een diagnostische scan. Uit eerdere onderzoeken weten wij dat blootstelling aan natuur een positieve invloed kan hebben op mensen. Echter, kunnen wij ook de spanning verminderen van patiënten tijdens een CT scan wanneer er natuurbeelden geprojecteerd worden in de scanruimte? In het kader van promotieonderzoek naar “Hospitality in Hospitals” heeft Emma Zijlstra onderzoek gedaan naar het effect van bewegende natuurbeelden op het welbevinden van patiënten tijdens een CT scan in het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG).

Onderzoek: minder spanning bij patiënten door natuurbeelden?

Dit onderzoek heeft aangetoond dat patiënten minder psychologische spanning ervaren wanneer zij werden blootgesteld aan natuurbeelden doordat zij de scanruimte aangenamer ervaren. Daarnaast heeft dit onderzoek aangetoond dat patiënten minder fysiologische spanning ervaren wanneer zij werden blootgesteld aan natuurbeelden. Patiënten hadden een lagere hartslag en lagere bloeddruk wanneer zij werden blootgesteld aan natuurbeelden.

Diagnostische scans

Diagnostische scans spelen een belangrijke rol in de diagnose en behandeling van ziekten. Diverse studies hebben aangetoond dat veel patiënten spanning ervaren voor een diagnostische scan. Patiënten die een diagnostische scan ondergaan zijn vaak bezorgd en angstig dat zij een ernstige ziekte hebben.

De spanning voor CT scans is een onderschat probleem doordat veel studies zijn gericht op MRI scans. Een CT scan maakt gebruik van röntgenfoto’s om 3-dimensionale afbeeldingen van het lichaam te maken, terwijl een MRI scan gebruik maakt van een sterk magnetisch veld en radiogolven om 3-dimensionale afbeeldingen te maken. Een MRI scan duurt vaak langer dan een CT scan, met als bijkomend nadeel dat het apparaat een hard kloppend geluid maakt. Echter, weten wij uit eerdere wetenschappelijke onderzoeken dat de mate van spanning voor een CT scan vergelijkbaar is met een MRI scan (Heyer et al. 2015).

Waarom spanning verminderen?

Een hoge mate van spanning voor een CT scan kan een groot probleem zijn. Naast dat het een vervelende gebeurtenis voor patiënten kan zijn, kan het ook de behoefte aan sederende medicatie vergroten. Specifiek voor cardiologische scans kan een verhoogde spanning (hartslag) de beeldkwaliteit negatief beïnvloeden, waardoor soms medicatie (bètablokkers) moet worden toegediend om de hartslag te verlagen of soms meer straling nodig is om goede afbeeldingen te kunnen maken. Deze verhoging van straling kan gezondheidsrisico’s met zich mee brengen. Voor het welbevinden en de gezondheid van patiënten is het daarom van groot belang om de spanning van patiënten te verminderen.

Omgaan met spanning kan lastig zijn voor patiënten

Omgaan met spanning kan lastig zijn voor patiënten. Eerdere wetenschappelijke onderzoeken hebben aangetoond dat de meeste patiënten hun ogen sluiten tijdens een scan en dat patiënten de focus ergens anders proberen te leggen om te kunnen ontspannen. Een studie uit 1989 toonde aan dat één derde van de patiënten de ‘fantasierijke visualisatie’ strategie gebruikt tijdens een scan om spanning te verlagen. Deze patiënten stellen zich in hun gedachten bijvoorbeeld voor dat ze op het strand liggen in plaats van op de scantafel.

Hoe kan de fysieke omgeving bijdragen aan het verminderen van spanning? Uit wetenschappelijk onderzoek weten wij dat de fysieke omgeving (bv, architectuur, interieur, ambiance) het welbevinden van patiënten zowel positief als negatief kan beïnvloeden. Door deze wetenschappelijke kennis te gebruiken kunnen er gebouwen ontworpen worden die daadwerkelijk een positief verschil maken voor de mens (Evidence-Based Design).

In de wetenschap krijgt de invloed van natuurlijke omgevingen steeds meer aandacht omdat het de potentie lijkt te hebben om spanning te verminderen. Zo heeft Roger Ulrich, grondlegger van Evidence-Based Design, bijvoorbeeld onderzocht dat postoperatieve patiënten sneller herstelden en minder pijnmedicatie kregen wanneer zij in een ziekenhuiskamer uitzicht hadden op natuur in vergelijking met patiënten die uitzicht hadden op een muur. Echter, het ontbreekt nog aan sterk empirisch bewijs of natuurbeelden ook daadwerkelijk spanning kunnen verminderen.

Wetenschappelijk onderzoek

Emma Zijlstra deed onderzoek naar het effect van natuurbeelden tijdens een CT scan. Door middel van een projectie op de gantry (CT scanner) en de wand was een time-lapse van een heuvellandschap te zien. In dit landschap domineerde een heuvel met gras, bomen en langzaam bewegende wolken met de bijbehorende schaduwen. In een quasi-experimenteel onderzoek werden twee condities vergeleken: In de experimentele conditie werden patiënten blootgesteld aan natuurbeelden in de scanruimte (zie afbeelding) en in de controle conditie werden patiënten niet blootgesteld aan natuurbeelden.

Onderzoeksresultaten: Minder spanning door natuurbeelden

De resultaten van dit onderzoek hebben aangetoond dat patiënten minder psychologische spanning ervaren wanneer zij werden blootgesteld aan natuurbeelden. Volgens de psycho-evolutionaire theorie van Ulrich (1983) is de invloed van natuur een psychologische proces als resultaat van visuele waarneming. Patiënten ervaren de ruimte als aangenamer wanneer natuurbeelden zijn geprojecteerd en daardoor ervaren patiënten minder psychologische spanning tijdens een CT scan.

Daarnaast heeft dit onderzoek aangetoond dat patiënten minder fysiologische spanning ervaren wanneer zij werden blootgesteld aan natuurbeelden. Patiënten hadden een lagere hartslag en lagere bloeddruk wanneer zij werden blootgesteld aan natuurbeelden. Dit betekent dat natuurbeelden zorgen voor lichamelijke ontspanning bij patiënten tijdens een CT scan. Een lagere hartslag is voor de kwaliteit van de beelden van cardiologische CT scans essentieel. Volgens de protocollen is het voor de kwaliteit van de beelden noodzakelijk dat patiënten een hartslag onder de 70 slagen per minuut hebben, zodat geen medicatie (bètablokkers) hoeft te worden toegediend en minder straling nodig is. Patiënten in de experimentele groep hadden een gemiddelde hartslag van 66 slagen per minuut, vergeleken met 73 slagen per minuut in de controle groep (geen natuurbeelden). Deze resultaten suggereren dat door natuurbeelden in de scanruimte het medicatiegebruik verminderd kan worden. Dit kan een positieve invloed hebben op de efficiëntie van het zorgproces en daarnaast kunnen lagere hartslagen een vermindering van blootstelling aan straling mogelijk maken.

Uit de theorie mogen wij verwachten dat de resultaten nog sterker zullen zijn wanneer patiënten in grotere mate worden blootgesteld aan natuurbeelden in de scanruimte. Hierbij kan gedacht worden aan bijvoorbeeld het verbeteren van de zichtbaarheid van de natuurbeelden. Bijvoorbeeld door het verplaatsen van de projecties naar andere wanden, naar de binnenkant van de gantry of door middel van een virtual reality bril. Hiervoor is verder onderzoek nodig.

Conclusie

Dit onderzoek heeft aangetoond dat geprojecteerde natuurbeelden een positieve bijdrage hebben aan het welbevinden van patiënten in een scanruimte. Voor ziekenhuizen is het van belang om in het ontwerp rekening te houden met de aangenaamheid van de scanruimte door gebruik te maken van positieve afleiding. Door het creëren van aangename scanruimtes kan het welbevinden van patiënten aanzienlijk worden verbeterd.


Emma Zijlstra is promovendus Hanzehogeschool Groningen, Rijksuniversiteit Groningen, Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) & Adviseur draaijer+partners. De resultaten van dit onderzoek zijn gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift ‘Journal of Environmental Psychology’.

> Lees ook Healing environment in het ziekenhuis en de zorginstelling

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels